Jak radzić sobie ze smutkiem? Przyczyny smutku u DDA i w dorosłym życiu
Skąd się bierze smutek i jak sobie z nim radzić?
Smutek to naturalna emocja, która może mieć wiele źródeł. U Dorosłych Dzieci Alkoholików (DDA) często kojarzony jest głównie z trudnym dzieciństwem, jednak warto pamiętać, że smutek może wynikać zarówno z przeszłości, jak i z aktualnych doświadczeń dorosłego życia.
W tym wpisie poznasz najczęstsze przyczyny smutku oraz sposoby radzenia sobie z nim.
Smutek a dzieciństwo DDA
DDA nie zostało w rodzinnym domu nauczone opiekowania się ani sobą, ani swoim smutkiem, ponieważ kryzysy wstrząsające alkoholowym domem sprawiały, że rodzina funkcjonowała w trybie przetrwania. W zaistniałej sytuacji przewlekłego kryzysu emocje, w tym radzenie sobie ze smutkiem, schodzą na dalszy plan i czekają na lepsze czasy.
Dlatego teraz, w dorosłym życiu, DDA ma większe możliwości zaopiekowania się swoim smutkiem niż wtedy, gdy było dzieckiem.
Przyczyny smutku – nie tylko dzieciństwo
1.Smutek z poważnych strat życiowych
Smutek a zranienia z przeszłości: u DDA smutek często płynie ze wzrastania w dysfunkcyjnym domu rodzinnym, co wiąże się z utratą tego, co mogło być dobre, gdyby nie dysfunkcja rodziny. Smutek ten nierzadko współwystępuje z PTSD (przeżytą traumą). Dla DDA terapia podstawowa zajmuje się leczeniem tego rodzaju smutku.
Smutek a zranienia w dorosłym życiu, wynikające z utraty kogoś lub czegoś ważnego: pomocna może być psychoterapia lub pogłębiona terapia DDA.
Żal związany ze stratą kogoś lub czegoś ważnego w dorosłym życiu może wynikać m.in. z:
- utraty bliskiej relacji (odrzucenie, porzucenie, śmierć, wojna);
- niemożności bycia rodzicem (gdy coraz więcej par nie może mieć dzieci);
- strat związanych ze zdrowiem;
- strat związanych z pracą (utrata pracy jako strata dochodów, kontaktów zawodowych, prestiżu, ambicji);
- strat finansowych (bankructwo, oszustwa, nietrafione inwestycje);
- utraty bezpieczeństwa, wolności czy niezrealizowanych marzeń.
Smutek jest naturalną i zdrową reakcją na stratę, o ile człowiek pozwoli sobie go przeżyć, nie utknie w nim i otworzy się na nowe, dobre aspekty życia.
Opisany powyżej smutek można rozumieć jako żałobę w szerokim sensie. Pojawia się, gdy ważna wizja życia (np. rodziny, związku, pracy, osiągnięć, możliwości) legnie w gruzach.
Smutek a PTSD – stres posttraumatyczny: w przypadku dużych, życiowych strat (z dzieciństwa lub w życiu dorosłym) pracuje się podobnie jak z żałobą – poprzez przeżycie pełnego wachlarza uczuć związanych ze stratą, aby dojść do nadziei i sięgnąć po nowe.
2. Smutek a brak zdrowych granic
Brak granic może prowadzić do sytuacji, w których:
- pozwalasz innym Cię ranić
- zbyt długo tkwisz w trudnych relacjach
Warto pracować nad asertywnością i rozróżnianiem cierpienia od cierpiętnictwa.
Brak zdrowych granic sprawia, że człowiek łatwo wchodzi w sytuacje krzywdzące, a DDA zazwyczaj zbyt długo w nich tkwi. Wskazana jest wówczas praca w obszarze asertywności oraz nad rozróżnianiem cierpienia od cierpiętnictwa.
3. Smutek z trudności w dawaniu sobie prawa do porażek i błędów
Wewnętrzny krytyk odbiera radość życia, pozostawiając człowieka w poczuciu dominującego niezadowolenia z siebie.
Gdy nadmierny krytycyzm wobec siebie:
- obniża Ci poczucie własnej wartości
- odbiera radość życia
Pomocna jest praca nad wewnętrznym dialogiem.
4. Smutek tworzony przez błędy myślenia
Smutek może wynikać z błędnego myślenia o sobie, o innych, o świecie (tzw. zniekształcenia poznawcze). Wskazana jest wówczas praca nad monologiem wewnętrznym, aby rozpoznawać i ograniczać takie zniekształcenia.
Gdy smutek wynika z
- zniekształceń poznawczych
- negatywnych interpretacji rzeczywistości
Warto uczyć się rozpoznawać swoje myśli i je weryfikować.
5. Smutek a brak sensu
To smutek pojawiający się, gdy człowiek nie żyje w zgodzie ze swoimi wartościami życiowymi.
O takim smutku mówimy gdy:
- żyjesz niezgodnie ze swoimi wartościami
- nie realizujesz ważnych dla siebie celów
Pomocne wówczas jest odkrycie swojej hierarchii wartości i przemodelowanie swoich działań, tak aby odzwierciedlamyły te wartości.
6. Smutek w kryzysie w bliskiej relacji
Człowiek potrzebuje dobrej więzi. Warto sięgać po pomoc, aby przezwyciężyć kryzys w relacji, wziąć odpowiedzialność za swoją część konfliktu i unikać podobnych zachowań. Jeśli druga strona nie chce współpracować, należy przeżyć stratę i budować nowe, dobre relacje.
7. Smutek z trudności w zaspokojeniu potrzeb życiowych
To nie to samo co zachcianki. Ważna jest praca nad znalezieniem rozwiązań i rozwijaniem umiejętności niezbędnych do aktywnego dbania o swoje potrzeby, ważna jest też umiejętność korzystania z dostępnych źródeł wsparcia gdy sam nie radzisz sobie z problemem (np. hostel dla kobiet doświadczających przemocy).
8. Smutek w kryzysach rozwojowych
Typowe przykłady to:
- ukończenie szkoły i wejście na rynek pracy (nadzieje połączone z trudnościami);
- wyprowadzka z domu rodzinnego (możliwość decydowania o sobie, ale też odpowiedzialność za kształt swojego życia);
- stworzenie związku (zyskanie bliskości, ale połączone z utratą części autonomii);
- narodziny dziecka (radość z nowego życia powiązana z utratą luźniejszego stylu życia);
- syndrom pustego gniazda, gdy dzieci odchodzą (konieczność przedefiniowania swoich ról życiowych);
- przejście na emeryturę (konieczność znalezienia nowych form aktywności i kontaktów międzyludzkich).
W takich sytuacjach pomocna może być rozmowa z psychologiem lub starszym przyjacielem, który poradził sobie z podobnym kryzysem.
9. Smutek spełniający kryteria depresji
Jeśli smutek:
- utrzymuje się długo
- utrudnia codzienne funkcjonowanie
zalecana jest konsultacja z lekarzem psychiatrą, aby ocenił, czy potrzebna jest farmakoterapia.
10. Smutek wynikający z uzależnienia
Smutek pojawia się, gdy do świadomości przebijają się coraz większe straty życiowe z powodu nałogu
- zaczynasz dostrzegać konsekwencje uzależnienia
W takiej sytuacji pomocna jest terapia uzależnień.
Jak radzić sobie ze smutkiem?
Aby skutecznie poradzić sobie ze smutkiem:
- rozpoznaj jego źródło
- nazwij emocje
- dobierz odpowiednią formę pomocy
- nie zostawaj z tym sam/a
Podsumowanie
Smutek u DDA nie zawsze wynika tylko z dzieciństwa.
Może być efektem zarówno dawnych doświadczeń, jak i aktualnych wydarzeń życiowych.
Zrozumienie jego źródła to pierwszy krok do realnej zmiany i lepszego życia.