Część DDA wiąże się z osobami uzależnionymi (od alkoholu, narkotyków, hazardu, internetu itp.). W takich sytuacjach zazwyczaj punkt ciężkości z problemów własnych przesuwa się na problemy uzależnionego partnera oraz trudności w stworzeniu satysfakcjonującego związku.
Poniżej przedstawiam ankietę diagnostyczną przydatną do rozpoznania, czy zaistniało współuzależnienie (nazwa potoczna), inaczej mówiąc – zaburzenia adaptacyjne do trudnej relacji i sytuacji, w jakiej osoba się znalazła, będąc w związku z partnerem uzależnionym.
W diagnozie zwraca się uwagę na to, czy występują:
-
Nieudane próby zmieniania (poprzez nadkontrolę i nadopiekuńczość wobec osoby uzależnionej, czyli zachowania uniemożliwiające zmianę sytuacji).
-
Nieudane próby wycofywania się z sytuacji (zachowania utrudniające wyjście).
-
Negatywne sposoby przystosowania się do uzależnienia partnera.
Dla osób zainteresowanych głębszym zrozumieniem, w jaki sposób przejawia się współuzależnienie w tych trzech aspektach, podaję szczegółowe schematy zachowań adaptacyjnych na przykładzie współuzależnienia w związku z piciem partnera. W przypadku związku z osobą o innym uzależnieniu (np. od hazardu) wystarczy kontrolę nad piciem (próbę powstrzymywania partnera od picia) zamienić na próby powstrzymywania od grania. Analogicznie w uzależnieniu od internetu – próby kontrolowania tej właśnie czynności.
Schematy zachowań adaptacyjnych
1. Nieudane próby zmieniania (zachowania uniemożliwiające zmianę sytuacji)
Nadkontrola
Mająca na celu ograniczenie ilości alkoholu wypijanego przez osobę uzależnioną, np.:
-
wylewanie alkoholu,
-
chowanie alkoholu,
-
picie razem z alkoholikiem w celu ograniczenia jego picia („widzę, ile, przerwę, część wypiję ja”),
-
unikanie denerwowania osoby uzależnionej z obawy, by się nie napiła,
-
siadanie blisko osoby uzależnionej na spotkaniach towarzyskich,
-
kupowanie alkoholu, aby piła tylko w domu i nie wychodziła pić,
-
rozcieńczanie alkoholu,
-
szantażowanie.
Dobieranie towarzystwa w taki sposób, by osoba uzależniona nie ulegała nałogowi, np.:
-
kontrolowanie, z kim się spotyka,
-
zniechęcanie do osób pijących,
-
zachwalanie niepijących kolegów,
-
namawianie znajomych osoby uzależnionej, by jej nie proponowali picia,
-
rezygnacja z życia towarzyskiego („żeby nie kusić do picia”).
Karanie za picie i nagradzanie za ograniczenie picia, np.:
-
robienie awantur lub „ciche dni”,
-
stwarzanie szczególnie miłej atmosfery, gdy osoba uzależniona nie pije,
-
chwalenie, gdy nie ulega nałogowi (nie pije, nie gra),
-
dogadzanie, ustępowanie,
-
cierpiętnictwo („zobacz, jak przez ciebie cierpię”), wpędzanie w poczucie winy,
-
seks jako nagroda lub odmawianie seksu jako kara,
-
zupełna uległość i rezygnacja.
Zniechęcanie do pijących znajomych poprzez:
-
wymuszanie na osobie uzależnionej obietnic,
-
próby ograniczania czasu wolnego,
-
udawanie chorego, aby wymusić szybszy powrót do domu,
-
wysyłanie na mitingi AA, terapię, gdy osoba uzależniona nie jest tym zainteresowana.
Nadopiekuńczość
-
Płacenie długów za osobę uzależnioną.
-
Załatwianie spraw za osobę uzależnioną.
-
Wykonywanie obowiązków za osobę uzależnioną.
Podaj inne:………………………………………………………………………
2. Nieudane próby wycofywania się z sytuacji
-
Straszenie odejściem bez pomysłu, planu lub chęci, aby to rzeczywiście zrobić.
-
Uciekanie z domu bez zabezpieczenia, na oślep, bez wsparcia.
-
Demonstracje i „granie” odejścia.
-
Odtwarzanie tych samych nieskutecznych zachowań.
-
Zależność finansowa od osoby uzależnionej i brak działań w celu uniezależnienia się, np.:
-
nie szukam pracy mimo zależności finansowej od osoby uzależnionej,
-
nie dokształcam się mimo braku zawodu,
-
nie szukam mieszkania, choć straszę odejściem lub myślę o odejściu.
-
3. Negatywne sposoby przystosowania się
Zaniedbywanie własnych potrzeb na rzecz kontrolowania przebiegu uzależnienia
-
Zaniedbywanie własnego zdrowia.
-
Zaniedbywanie wyglądu.
-
Brak należytej dbałości o odżywianie się.
-
Rezygnacja z nauki, dalszego kształcenia albo zainteresowań (aby być w domu i „pilnować” uzależnionego partnera).
-
Oszczędzanie na własnych przyjemnościach („on narobił długów, to ja muszę teraz oszczędzać”).
-
Zmuszanie się do posiadania takich samych potrzeb i pragnień jak uzależniony partner (żeby wspólnie spędzać czas, „rozumieć go”).
Podporządkowywanie się temu, co mówi i robi uzależniony
-
Aby sprzeciwu nie wykorzystał jako pretekstu do picia.
Ukrywanie skutków uzależnienia
Zaniedbywanie pracy
-
Branie L4 lub wolnego ze względu na pobicie lub konieczność zorganizowania pomocy osobie uzależnionej.
-
Spóźnienia po nieprzespanej nocy.
-
Brak koncentracji na pracy, bo myśli krążą wokół osoby uzależnionej.
-
Wykonywanie obowiązków „na pokaz”, nadgorliwość, aby nikt nie domyślił się, jaki mam problem.
Wpływ picia osoby uzależnionej na moje kontakty
-
Unikanie ludzi (izolowanie się).
-
Ograniczenie kontaktu z rodziną (wstyd).
-
Nerwowość, drażliwość, wybuchowość w stosunku do najbliższych.
-
Uległość – pozwalanie innym, by mnie wykorzystywali.
-
Obwinianie innych.
Joanna Dudniczenko