Rola motywacji w terapii
Historia często zatacza koło – dziecko alkoholika staje się osobą uzależnioną, podobnie jak jego rodzic. W przypadku uzależnienia nie jest łatwo podjąć decyzję o terapii.
Dlatego od jakiegoś czasu w leczeniu uzależnień przywiązuje się coraz większą wagę do motywowania pacjenta. Proces ten dostosowuje się do jego aktualnych przemyśleń na temat problemu. Leczenia nie przyspiesza się w nachalny sposób, ale rozpoczyna w miejscu, w którym pacjent faktycznie się znajduje.
Etap działania, czyli aktywnego rzucania picia, to dopiero czwarta faza terapii. Jeśli pacjent zgłasza się na terapię wcześniej, praca zaczyna się od budowania motywacji wewnętrznej, aby dostrzegł problem uzależnienia i chciał się nim zająć.
Motywowanie do leczenia
Gdy trudno przyznać się przed sobą
W „Przewodniku do pracy terapeutycznej z osobami uzależnionymi” osobny rozdział poświęcono motywowaniu jako kluczowemu zagadnieniu w terapii uzależnień.
Wielu pacjentów trafia na leczenie pod naciskiem:
- rodziny,
- pracodawców,
- MOPS,
- Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
- nakazu sądowego.
Takie okoliczności sprawiają, że uzależnieni często traktują terapię jako przymus. W konsekwencji wykazują jawny lub bierno-agresywny opór albo motywację zewnętrzną, która nie stanowi solidnej podstawy do zaangażowania w proces zmiany.
Rola wewnętrznej motywacji w terapii
To naturalne, że trudno angażować się w terapię, jeśli pacjent został do niej zmuszony lub nie czuje wewnętrznej potrzeby zmiany.
Dlatego na początkowym etapie leczenia kluczowym zadaniem terapeuty jest dotarcie do wewnętrznej motywacji pacjenta. To właśnie ona daje siłę i nadzieję na skuteczną zmianę.
Model stadiów zmiany w terapii uzależnień
Zadania terapeutyczne opierają się na transteoretycznym modelu stadiów zmiany według Prochaski, DiClemente i Norcrossa. Dzięki temu terapeuta może dostosować motywację pacjenta do jego aktualnej gotowości do zmiany.
Stadia zmiany i interwencje motywujące
| STADIUM ZMIANY | INTERWENCJE MOTYWUJĄCE |
|---|---|
| 1. PREKONTEMPLACJA – Pacjent nie widzi problemu alkoholowego i nie rozważa leczenia. Nie chce, nie potrafi i nie zamierza niczego zmieniać. | Przymierze terapeutyczne, poszerzenie świadomości pacjenta, budzenie niepokoju w związku z piciem. |
| 2. ROZWAŻANIE ZMIANY – Pacjent zauważa negatywne skutki picia, ale wciąż ma wątpliwości. Dostrzega zarówno powody do zmiany, jak i powody, aby niczego nie zmieniać. | Analizowanie bilansu zysków i strat, badanie oczekiwań wobec terapii. |
| 3. PRZYGOTOWANIE DO ZMIANY – Pacjent widzi, że straty związane z piciem przewyższają korzyści. Ma wewnętrzną gotowość do leczenia i planuje konkretne działania. | Określanie celów, tworzenie planu działania, analiza przeszkód i zasobów pacjenta. |
| 4. DZIAŁANIE – Pacjent podejmuje działania, aby utrzymać abstynencję. Zmienia swoje zachowania i otoczenie, by wspierało jego trzeźwość. | Angażowanie w terapię, mitingi AA, omówienie sytuacji ryzykownych, wzmacnianie pozytywnej zmiany. |
| 5. PODTRZYMANIE ZMIANY – Pacjent może doświadczyć nawrotu, który nie jest porażką, lecz nauką o zagrożeniach dla jego trzeźwości. | Nauka strategii utrzymania abstynencji, analiza przyczyn nawrotu, rozwijanie umiejętności radzenia sobie. |
Nowoczesne podejście do motywowania
Do niedawna polska terapia uzależnień skupiała się głównie na destrukcji alkoholowej. Uznawano, że pokazanie pacjentowi dramatycznych skutków nałogu wystarczy, by go zmotywować.
Niestety, takie podejście często wywoływało opór i chęć ucieczki przed kolejną negatywną oceną.
Nowe podejście: skupienie na zasobach pacjenta
Współczesne metody motywowania, oparte na pracach Millera i Rollnicka oraz Terapii Skoncentrowanej na Rozwiązaniach (TSR), kładą nacisk na zasoby pacjenta. Motywacja buduje się poprzez odwołanie do jego wartości, celów i potrzeb, co sprawia, że terapia staje się bardziej angażująca.
Skoncentrowanie na pacjencie
Destrukcja alkoholowa, choć jest faktem, może przytłaczać i odbierać nadzieję na zmianę. Dlatego w motywowaniu kluczowe jest odkrywanie i aktywizowanie mocnych stron pacjenta, jednocześnie nie ignorując strat, jakie poniósł.
Zadania terapeutyczne koncentrują się na bilansie strat i korzyści z picia, ale z perspektywy wewnętrznej – nie poprzez zewnętrzne oceny.
Zmiana w podejściu terapeutycznym
Model terapii z Minnesoty, który w Polsce był popularny, coraz bardziej odchodzi od metod konfrontacyjnych. Obecnie to współczucie i wsparcie stanowią podstawę terapii i interwencji rodzinnych, m.in. w Instytucie Johnsona.
Podsumowanie
Motywowanie do leczenia uzależnień wymaga indywidualnego podejścia, opartego na etapie gotowości pacjenta do zmiany. Współczesne metody terapeutyczne koncentrują się na wzmacnianiu wewnętrznej motywacji i zasobów pacjenta, zamiast wywoływania strachu i presji.
To nowe podejście pozwala skuteczniej angażować pacjentów w terapię i zwiększa ich szanse na trwałą zmianę.