Skąd się bierze smutek i jak sobie z nim radzić? W tym wpisie wymienię najczęstsze źródła dotkliwego smutku i przydatne formy pomocy.
Smutek a dzieciństwo DDA
DDA nie zostało w rodzinnym domu nauczone opiekowania się ani sobą, ani swoim smutkiem, ponieważ kryzysy wstrząsające alkoholowym domem sprawiały, że rodzina funkcjonowała w trybie przetrwania. W zaistniałej sytuacji przewlekłego kryzysu emocje, w tym radzenie sobie ze smutkiem, schodzą na dalszy plan i czekają na lepsze czasy.
Dlatego teraz, w dorosłym życiu, DDA ma większe możliwości zaopiekowania się swoim smutkiem niż wtedy, gdy było dzieckiem.
Rozróżnianie smutku i możliwości jego leczenia
1.Smutek z poważnych strat życiowych
Smutek a zranienia z przeszłości: u DDA smutek często płynie ze wzrastania w dysfunkcyjnym domu rodzinnym, co wiąże się z utratą tego, co mogło być dobre, gdyby nie dysfunkcja rodziny. Smutek ten nierzadko współwystępuje z PTSD (przeżytą traumą). Dla DDA terapia podstawowa zajmuje się leczeniem tego rodzaju smutku.
Smutek a zranienia w dorosłym życiu, wynikające z utraty kogoś lub czegoś ważnego: pomocna może być psychoterapia lub pogłębiona terapia DDA.
Żal związany ze stratą kogoś lub czegoś ważnego w dorosłym życiu może wynikać m.in. z:
- utraty bliskiej relacji (odrzucenie, porzucenie, śmierć, wojna);
- niemożności bycia rodzicem (gdy coraz więcej par nie może mieć dzieci);
- strat związanych ze zdrowiem;
- strat związanych z pracą (utrata pracy jako strata dochodów, kontaktów zawodowych, prestiżu, ambicji);
- strat finansowych (bankructwo, oszustwa, nietrafione inwestycje);
- utraty bezpieczeństwa, wolności czy niezrealizowanych marzeń.
Smutek jest naturalną i zdrową reakcją na stratę, o ile człowiek pozwoli sobie go przeżyć, nie utknie w nim i otworzy się na nowe, dobre aspekty życia.
Opisany powyżej smutek można rozumieć jako żałobę w szerokim sensie. Pojawia się, gdy ważna wizja życia (np. rodziny, związku, pracy, osiągnięć, możliwości) legnie w gruzach.
Smutek a PTSD – stres posttraumatyczny: w przypadku dużych, życiowych strat (z dzieciństwa lub w życiu dorosłym) pracuje się podobnie jak z żałobą – poprzez przeżycie pełnego wachlarza uczuć związanych ze stratą, aby dojść do nadziei i sięgnąć po nowe.
2. Smutek wynikający z braku zdrowych, ochronnych granic
Brak zdrowych granic sprawia, że człowiek łatwo wchodzi w sytuacje krzywdzące, a DDA zazwyczaj zbyt długo w nich tkwi. Wskazana jest wówczas praca w obszarze asertywności oraz nad rozróżnianiem cierpienia od cierpiętnictwa.
3. Smutek z trudności w dawaniu sobie prawa do porażek i błędów
Wewnętrzny krytyk odbiera radość życia, pozostawiając człowieka w poczuciu dominującego niezadowolenia z siebie. Pomocna jest praca nad krytykiem wewnętrznym.
4. Smutek tworzony przez błędy myślenia
Smutek może wynikać z błędnego myślenia o sobie, o innych, o świecie (tzw. zniekształcenia poznawcze). Wskazana jest wówczas praca nad monologiem wewnętrznym, aby rozpoznawać i ograniczać takie zniekształcenia.
5. Smutek z poczucia bezsensu
Smutek pojawia się, gdy człowiek nie żyje w zgodzie ze swoimi wartościami życiowymi. Rozpoznanie swojej hierarchii wartości i przemodelowanie swoich działań, by je odzwierciedlały, jest kluczowe.
6. Smutek w kryzysie w bliskiej relacji
Człowiek potrzebuje dobrej więzi. Warto sięgać po pomoc, aby przezwyciężyć kryzys w relacji, wziąć odpowiedzialność za swoją część konfliktu i unikać podobnych zachowań. Jeśli druga strona nie chce współpracować, należy przeżyć stratę i budować nowe, dobre relacje.
7. Smutek z trudności w zaspokojeniu potrzeb życiowych
To nie to samo co zachcianki. Potrzebna jest praca nad znalezieniem rozwiązań i rozwijaniem umiejętności niezbędnych, aby zadbać o te potrzeby, oraz korzystanie z dostępnych źródeł wsparcia (np. hostel dla kobiet doświadczających przemocy).
8. Smutek w kryzysach rozwojowych
Typowe przykłady to:
- ukończenie szkoły i wejście na rynek pracy (nadzieje połączone z trudnościami);
- wyprowadzka z domu rodzinnego (możliwość decydowania o sobie, ale też odpowiedzialność za kształt swojego życia);
- stworzenie związku (zyskanie bliskości, ale połączone z utratą części autonomii);
- narodziny dziecka (radość z nowego życia powiązana z utratą luźniejszego stylu życia);
- syndrom pustego gniazda, gdy dzieci odchodzą (konieczność przedefiniowania swoich ról życiowych);
- przejście na emeryturę (konieczność znalezienia nowych form aktywności i kontaktów międzyludzkich).
W takich sytuacjach pomocna może być rozmowa z psychologiem lub starszym przyjacielem, który poradził sobie z podobnym kryzysem.
9. Smutek spełniający kryteria depresji
Zalecana jest konsultacja z lekarzem psychiatrą, aby ocenił, czy potrzebna jest farmakoterapia.
10. Smutek wynikający z uzależnienia
Smutek pojawia się, gdy do świadomości przebijają się coraz większe straty życiowe. Pomocna jest wtedy terapia uzależnień i/lub mitingi.
Aby sobie pomóc, zacznij od rozpoznania, z którego obszaru płynie Twój smutek, i wybierz właściwy sposób pomocy adekwatny do jego rodzaju.